Co to jest Subit?
Subit to handlowa nazwa lepiku asfaltowego, który był wykorzystywany do klejenia drewnianych deszczułek podłogowych metodą „na zimno” w budownictwie ogólnym. Produkował go Zakład Chemii Budowlanej Zjednoczonych Zespołów Gospodarczych INCO-Veritas, mieszczący się przy ul. Faradaya 1 w Warszawie. Materiał ten był powszechnie stosowany w latach 80. i 90. XX wieku.
Czy Subit różni się od lepiku smołowego?
Różnice pomiędzy tymi materiałami wynikają głównie z okresu ich produkcji oraz zmieniających się przepisów i norm. Z biegiem czasu zmieniała się zarówno nazwa handlowa, jak i skład chemiczny substancji tego typu. Potocznie mianem „subitu” określa się każdy ciemny, lepki klej o charakterystycznym zapachu smoły znajdujący się pod parkietami – podobnie jak każdą colę nazywa się „Coca-Colą”, niezależnie od marki.
Od 1948 do 1965 roku obowiązywała norma PN-B-624:1948 dotycząca lepiku do podłóg deszczułkowych, którą później zastąpiono normą PN-B-24624:1964. W tamtych latach nie analizowano jeszcze wpływu tych wyrobów na zdrowie. Dopiero w latach 80. INCO wprowadziło Subit 83 – lepik asfaltowy z pozytywną oceną higieniczną, pozwalającą na jego użycie przy zachowaniu co najmniej 4-tygodniowej przerwy przed oddaniem pomieszczenia do użytku. Było to związane z emisją lotnych węglowodorów z rozpuszczalników użytych w kleju (głównie benzyny lakierniczej C).
Badania Instytutu Techniki Budowlanej wykazały, że takie zanieczyszczenia mogły utrzymywać się w powietrzu nawet przez kilka miesięcy.
W kolejnej dekadzie pojawił się Subit 91, w którym zastąpiono dotychczasowy rozpuszczalnik parafinowym. Dzięki temu ograniczono obecność węglowodorów aromatycznych i skrócono czas emisji związków lotnych.
Zgodnie z ocenami higienicznymi, pomieszczenia, gdzie użyto Subitu 91, mogły być użytkowane po zaniku intensywnego zapachu, zazwyczaj po ok. miesiącu.
Obecnie stosowanie tego typu materiałów we wnętrzach jest zabronione – zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 12 marca 1996 r. (M.P. Nr 19, poz. 231). Ich obecność może stwarzać zagrożenie zdrowotne, dlatego w przypadku wykrycia substancji smołowych należy je niezwłocznie usunąć.
Lepik smołowy, subit – jak go rozpoznać pod parkietem?
Jeśli parkiet został położony między 1948 a 1996 rokiem, istnieje duże prawdopodobieństwo, że użyto do tego subitu. Wówczas lepiki smołowe – zwane potocznie „czarną smołą” – były praktycznie jedynym dostępnym środkiem do klejenia parkietów.
Na szczęście subit jest łatwo identyfikowalny – ma ciemny, niemal czarny kolor i wyrazisty zapach smoły. Często wystarczy zajrzeć między szczeliny klepek, by dostrzec czarny lepik. Dla pewności można delikatnie podważyć jedną klepkę i sprawdzić spód – jeśli widoczna będzie ciemna, lepka warstwa i wyczuwalny będzie charakterystyczny zapach, to prawdopodobnie mamy do czynienia z subitem. W zamkniętych przestrzeniach jego opary mogą powodować kaszel i podrażnienie gardła.
Czym jest Pak?
Pak smołowy to główny składnik subitu. Powstaje jako stała pozostałość po destylacji smoły węglowej. Jest twardy i łamliwy, używa się go m.in. do produkcji papy, izolacji przeciwwodnych czy brykietów. W jego składzie występuje benzopiren – silnie rakotwórczy związek aromatyczny.
Benzopiren znajduje się także w dymie papierosowym, spalinach czy innych produktach niepełnego spalania paliw. Najczęściej występuje jako ciało stałe.
Co czyni Subit substancją toksyczną?
Związki zawarte w paku niekorzystnie wpływają na układ odpornościowy i wątrobę, a także podrażniają błony śluzowe i nasilają reakcje alergiczne. Najbardziej toksyczny z nich, benzopiren, jest kluczowym wskaźnikiem szkodliwości paku. Współczesne kleje zawierają 3 000–10 000 mg/kg tego związku, podczas gdy subit miał go aż 300 000 mg/kg.
Szczególnie narażone są dzieci, które spędzają dużo czasu na podłodze – nawet chodzenie po powierzchni z pozostałościami subitu może prowadzić do emisji toksycznych pyłów i gazów.
W wielu krajach zachodnich już w latach 80. rozpoczęto akcje informujące o szkodliwości smoły węglowej i jej eliminacji z budynków. WHO również wielokrotnie ostrzegała przed związkiem benzopirenu z chorobami nowotworowymi.
Jak usunąć subit z posadzki?
Istnieją dwa podstawowe sposoby usunięcia subitu:
Skucie posadzki – najskuteczniejsza, choć kosztowna i uciążliwa metoda. Polega na usunięciu całej cementowej warstwy, co wiąże się z koniecznością jej późniejszej odbudowy.
Mechaniczne usunięcie warstwy subitu – tańsza alternatywa, polegająca na zeszlifowaniu i odkurzeniu warstwy lepiku. W tym przypadku niezbędne jest zastosowanie specjalistycznych odkurzaczy z filtrami HEPA 14, które zatrzymują cząsteczki o wielkości ≥ 0,18 μm z efektywnością 99,995%.
Prace takie powinny być wykonywane nie dłużej niż 6 godzin dziennie, z zachowaniem środków ochrony indywidualnej – najlepiej kombinezonów przypominających te stosowane w czasie pandemii COVID-19.
Użycie domowej szlifierki lub przykrycie subitu masą samopoziomującą to rozwiązania niewłaściwe i niebezpieczne dla zdrowia. Warto zainwestować w profesjonalną firmę, która wykona usługę szybko i bezpiecznie – oczyszczenie powierzchni 40–50 m² zajmuje zaledwie jeden dzień. Jedyne utrudnienie, na jakie trzeba się przygotować, to hałas. Warto wtedy zaplanować dzień poza domem.
Nie zwlekaj – zadbaj o zdrowie!